Để đọc hiểu bộ bản vẽ kỹ thuật xây dựng khi lần đầu làm nhà, gia chủ chỉ cần nắm 5 ký hiệu gốc (lưới trục cột, cốt cao độ ±0.000, mã cửa thông thủy thước Lỗ Ban 52,2 cm, ký hiệu cốt thép theo TCVN 6084:2012 và sơ đồ MEP) kết hợp chồng khớp 3 tập Kiến trúc - Kết cấu - Điện nước.
Rà soát chéo trước ngày khởi công giúp phát hiện sớm lỗi cột bê tông nhô gờ đầu giường, dầm cắt ngang bàn thờ hoặc ổ cắm bị tủ áo kịch trần che khuất.
Nội dung bài viết
- Bảng giải nghĩa các ký hiệu thông dụng trên bản vẽ xây dựng nhà ở dân dụng
- Trình tự 4 bước đọc kiểm tra bộ hồ sơ bản vẽ trước khi ký duyệt thi công
- Hướng dẫn đọc chi tiết 3 tập bản vẽ chính: Kiến trúc, Kết cấu, Điện nước
- Ba lỗi sai thường gặp khi gia chủ tự đọc bản vẽ và cách phòng tránh
- Câu hỏi thường gặp về cách đọc bản vẽ xây dựng
1. Bảng giải nghĩa các ký hiệu thông dụng trên bản vẽ xây dựng nhà ở dân dụng
Mọi ký hiệu viết tắt trên hồ sơ thiết kế thi công chuyên nghiệp đều tuân theo quy ước chuẩn hóa tại TCVN 5899-1:1995, TCVN 5686:2012, TCVN 6084:2012 và TCVN 6077:2012. Bảng tra nhanh dưới đây giúp anh chị đọc hiểu ngay 5 nhóm ký hiệu xuất hiện xuyên suốt bộ bản vẽ:
| Nhóm ký hiệu trên bản vẽ | Ký hiệu thường gặp | Ý nghĩa thực tế và cách đọc nhanh cho gia chủ |
|---|---|---|
| 1. Lưới trục định vị (Tim cột và tim tường) theo TCVN 5899-1:1995 | - Trục chữ số: 1, 2, 3, 4... - Trục chữ cái: A, B, C, D... | Hệ lưới tọa độ xác định khoảng cách từ tâm cột này sang tâm cột kia theo chiều dọc và chiều ngang ngôi nhà. Khi nghiệm thu ngoài công trường, kỹ sư và gia chủ gọi "Cột giao giữa trục B và trục 2 (Cột B2)" là định vị chính xác ngay cấu kiện đó. |
| 2. Cao độ các tầng (Cốt cao độ công trình) | - Cốt ±0.000 - Cốt +3.600, +7.000 - Cốt -0.450 | Cốt ±0.000 quy ước là mặt sàn hoàn thiện của tầng 1 (tầng trệt). Dấu cộng (+) chỉ độ cao phía trên sàn tầng 1 tính bằng mét (ví dụ +3.600 nghĩa là mặt sàn tầng 2 cao hơn sàn tầng 1 đúng 3,6 m), dấu trừ (-) chỉ vị trí thấp hơn sàn tầng 1 như mặt sân, mặt ngõ hoặc đáy móng. |
| 3. Cửa đi, cửa sổ và vách kính (Bản vẽ Kiến trúc KT) | - D1, D2, D3... (Cửa đi) - S1, S2, S3... (Cửa sổ) - V1, V2... (Vách kính) | Mỗi mã cửa đi kèm bảng thống kê chiều rộng x chiều cao phủ bì khuôn, quy cách vật liệu và kích thước thông thủy lọt sáng tra theo thước Lỗ Ban 52,2 cm (cần phân biệt rõ trên bản vẽ với thước Lỗ Ban 42,9 cm đo khối đặc bệ bếp, bậc cấp và thước Lỗ Ban 38,8 cm đo bàn thờ tại cách dùng 3 loại thước Lỗ Ban). |
| 4. Cấu kiện chịu lực và cốt thép (Bản vẽ Kết cấu KC) theo TCVN 5686:2012 và TCVN 6084:2012 | - M (Móng), C (Cột), D (Dầm), S (Sàn), LT (Lanh tô) - Ví dụ: 2Phi20 hoặc Phi10a150 (Phi10@150) | - 2Phi20 nghĩa là bố trí 2 thanh thép chủ có đường kính 20 mm. - Phi10a150 (hoặc Phi10@150) nghĩa là các thanh thép đường kính 10 mm được rải song song cách đều nhau khoảng cách 150 mm (15 cm) tính từ tâm thanh này sang tâm thanh kế tiếp. |
| 5. Trang thiết bị Điện - Nước (Bản vẽ MEP) theo TCVN 6077:2012 | - TĐ (Tủ điện), ĐH (Điều hòa), NL (Bình nóng lạnh) - PPR (Ống cấp nước sạch), uPVC (Ống thoát nước) | Thể hiện vị trí lắp đặt thiết bị trên mặt bằng, cao độ đặt đế âm ổ cắm, công tắc tính từ mặt sàn hoàn thiện, sơ đồ nguyên lý chia nhánh aptomat và hướng dốc thoát nước sàn về phễu thu hộp kỹ thuật. |
2. Trình tự 4 bước đọc kiểm tra bộ hồ sơ bản vẽ trước khi ký duyệt thi công
Thay vì lật ngẫu nhiên từng tờ giấy vẽ dễ bị rối thông tin, gia chủ nên rà soát tuần tự qua 4 bước từ không gian sinh hoạt tổng thể đến chi tiết kết cấu và cơ điện dưới đây trước khi đặt bút ký duyệt bản vẽ đưa ra công trường.

2.1. Bước 1: Đọc khung tên và bản vẽ mặt bằng bố trí nội thất các tầng
Tại góc dưới bên phải mỗi tờ bản vẽ khổ A3 (trình bày theo TCVN 7285:2003), khung tên cho biết tên bản vẽ, ký hiệu tờ (ví dụ KT-03, KC-12), tỷ lệ vẽ và chữ ký kiểm soát. Mở đầu bằng các tờ Mặt bằng bố trí nội thất, anh chị kiểm tra diện tích thông thủy từng phòng khách, phòng bếp, phòng ngủ, chiều mở cánh cửa có bị va vào nhau không, vị trí đặt giường, tủ áo, bếp nấu, chậu rửa, bàn thờ cùng bề rộng vế thang bộ và chiều cao cổ bậc đã vừa vặn với người lớn tuổi, trẻ nhỏ trong gia đình hay chưa.
2.2. Bước 2: Đọc bản vẽ mặt đứng và mặt cắt dọc kiểm tra chiều cao thông thủy
Bản vẽ Mặt cắt dọc (cắt giả định từ mái xuống móng đi qua ô cầu thang và giếng trời) giúp gia chủ nhìn rõ chiều cao từng tầng, độ dày bản sàn, chiều cao dầm bê tông và khoảng thông thủy còn lại từ mặt sàn hoàn thiện lên tới đáy trần thạch cao. Đồng thời, anh chị kiểm tra cao độ bậc tam cấp từ mặt ngõ hoặc sân vườn bước lên cốt ±0.000 của tầng 1 để phòng ngừa ngập úng mùa mưa khi ngõ phố nâng đường về sau.
2.3. Bước 3: Kiểm tra bản vẽ kết cấu móng, cột, dầm, sàn và bảng thống kê thép
Lật sang tập Kết cấu, chủ đầu tư kiểm tra phương án móng (móng cọc, móng băng hay móng bè), mác bê tông quy định trong tờ ghi chú chung (thường dùng bê tông thương phẩm M250 hoặc M300), chiều dày bản sàn bê tông (thường dày 10 cm đến 12 cm tùy nhịp ô sàn) và tiết diện cột, dầm từng tầng. Bảng thống kê cốt thép đặt ở cuối tập Kết cấu theo TCVN 6084:2012 tổng hợp chính xác tổng khối lượng từng đường kính thép (kilôgam hoặc tấn), làm cơ sở đối chiếu trực tiếp với bảng dự toán trong hợp đồng Xây nhà trọn gói. Anh chị có thể tham khảo chi tiết cách kiểm tra khối lượng tại bài Kinh nghiệm ký hợp đồng xây nhà trọn gói và cách đọc bảng dự toán chi tiết.
2.4. Bước 4: Rà soát sơ đồ điện nước MEP khớp với vị trí kê đồ nội thất
Gia chủ đặt song song tờ Mặt bằng bố trí nội thất với tờ Mặt bằng ổ cắm, công tắc và cấp thoát nước từng tầng để kiểm tra vị trí công tắc đảo chiều cầu thang, công tắc tắt đèn ngay tại đầu giường ngủ, ổ cắm bàn làm việc, ổ cắm bếp từ, máy rửa bát, vị trí cục lạnh và đường thoát nước ngưng điều hòa (ĐH), bình nóng lạnh (NL) xem đã thuận tay sử dụng và không bị che khuất bởi tủ kệ hay chưa.
3. Hướng dẫn đọc chi tiết 3 tập bản vẽ chính: Kiến trúc, Kết cấu, Điện nước
3.1. Phần 1: Tập bản vẽ Kiến trúc (Ký hiệu KT)
Tập bản vẽ Kiến trúc bao gồm phối cảnh 3D ngoại thất, mặt bằng kích thước xây tường các tầng, mặt bằng lát sàn, mặt bằng trần đèn, các mặt đứng, mặt cắt và bộ chi tiết cấu tạo cầu thang, nhà vệ sinh, ban công, cửa đi, cửa sổ. Tỷ lệ vẽ phổ biến cho mặt bằng tổng thể các tầng là 1:50 hoặc 1:100, còn bản vẽ chi tiết cấu tạo cầu thang, gờ phào, khu vệ sinh dùng tỷ lệ phóng lớn 1:20 hoặc 1:10.

Khi đọc mặt bằng kích thước xây tường, gia chủ lưu ý 3 chuỗi đường gióng kích thước (Dim) xếp song song bên ngoài chu vi nhà:
- Chuỗi Dim sát tường (ngoài cùng thứ 1): Thể hiện kích thước chi tiết từng mảng tường xây và bề rộng từng ô cửa sổ, cửa đi.
- Chuỗi Dim ở giữa (thứ 2): Thể hiện khoảng cách từ tim trục cột này sang tim trục cột kế tiếp.
- Chuỗi Dim ngoài cùng (thứ 3): Thể hiện tổng chiều rộng mặt tiền và tổng chiều sâu toàn bộ ngôi nhà.
3.2. Phần 2: Tập bản vẽ Kết cấu (Ký hiệu KC)
Theo TCVN 5686:2012 và TCVN 6084:2012, các cấu kiện chịu lực được mã hóa bằng chữ cái in hoa kèm số thứ tự như móng (M1, M2), giằng móng (GM1, GM2), cột (C1, C2), dầm chính và dầm phụ (D1, D2), dầm công xôn vươn ban công (DK) và bản sàn (S1, S2).
Khi đọc chi tiết mặt cắt dầm bê tông cốt thép (ví dụ dầm D1 (220x400) nghĩa là dầm rộng 220 mm, cao 400 mm tính cả chiều dày sàn):
- Thép chủ chạy dọc lớp trên và lớp dưới: Ví dụ ghi 2Phi20 ở biên trên và 3Phi18 ở biên dưới nghĩa là dầm chạy 2 thanh thép đường kính 20 mm ở lớp trên và 3 thanh thép đường kính 18 mm ở lớp dưới, ngoài ra tại vùng gối đầu cột thường có thêm các thanh thép gia cường mô men âm (cắt ngắn ở 1/4 đến 1/3 nhịp dầm).
- Cốt thép đai ôm quanh dầm: Ví dụ ghi Phi6a100/200 (hoặc Phi8a100/200) nghĩa là sử dụng thép đường kính 6 mm (hoặc 8 mm) uốn đai buộc vuông góc với thép chủ, trong đó đoạn gần hai đầu cột chịu lực cắt lớn được buộc dày cách nhau 100 mm/đai, còn đoạn giữa nhịp dầm buộc cách nhau 200 mm/đai.
- Thép sàn 2 lớp: Lớp thép dưới rải suốt ô sàn chịu lực võng giữa nhịp, lớp thép trên (hoặc thép mũ gối) chịu lực căng mặt trên dọc theo các cạnh dầm và phải được kê cao đúng thiết kế bằng con kê bê tông đúc sẵn trước khi đổ bê tông.
3.3. Phần 3: Tập bản vẽ Điện nước (Ký hiệu Đ, N hoặc MEP)
- Phần bản vẽ Điện (Đ): Tách riêng bản vẽ cấp nguồn chiếu sáng (đèn downlight âm trần, đèn hắt khe trần, đèn cầu thang), bản vẽ cấp điện động lực (ổ cắm thường, ổ cắm bếp, điều hòa, bình nóng lạnh, tủ điện tầng TĐ), bản vẽ điện nhẹ (mạng LAN/Wifi, cáp tivi, camera an ninh, chuông hình) và hệ thống thu sét nối đất an toàn.
- Phần bản vẽ Cấp thoát nước (N): Thể hiện sơ đồ không gian (Isometric) đường cấp nước sạch ống chịu nhiệt PPR từ bể ngầm bơm lên téc mái rồi phân phối xuống các tầng, kết hợp mặt bằng thoát nước thải, thoát phân, thoát mưa bằng ống uPVC kèm ghi chú đường kính ống và độ dốc thoát nước tiêu chuẩn (thường từ 1% đến 2% đối với trục ống lớn và sàn khu ướt). Xem thêm cách kiểm tra thực tế ngoài hiện trường tại bài Cách giám sát công trình hiệu quả.
4. Ba lỗi sai thường gặp khi gia chủ tự đọc bản vẽ và cách phòng tránh
4.1. Chỉ xem mặt bằng kiến trúc mà không lồng ghép với mặt bằng dầm cột kết cấu
Nếu chỉ duyệt riêng bản vẽ kiến trúc mà không chồng khớp với mặt bằng định vị cột và mặt bằng dầm kết cấu, công trình dễ gặp tình trạng thân cột bê tông rộng 300 mm nhô gờ ra khỏi bức tường xây dày 110 mm ngay đầu giường ngủ, hoặc dầm ngang chạy cắt ngang chính giữa khoảng thông tầng, ô giếng trời hay đi đè ngay phía trên bàn thờ, giường ngủ gây cảm giác đè nén.

4.2. Không đối chiếu cao độ ổ cắm, đường ống nước với đồ nội thất rời
Trường hợp thay đổi kích thước giường ngủ từ 1,8 m lên 2,0 m hoặc đổi phương án đóng tủ quần áo kịch trần nhưng không cập nhật sang bản vẽ điện nước, các ổ cắm và công tắc đầu giường sẽ bị thành giường hoặc hông tủ che khuất, còn cổ ống thoát bồn cầu đặt lệch khoảng cách tâm chờ tiêu chuẩn (thường 300 mm tính từ mặt tường ốp gạch hoàn thiện) sẽ khiến khi lắp bồn cầu bị hở lưng hoặc cấn tường.
4.3. Đọc nhầm giữa đường kính thanh thép (Phi) và khoảng cách rải thép (a)
Một số gia chủ khi tự kiểm tra sắt sàn ngoài công trường thường nhầm con số đứng sau chữ a (hoặc ký hiệu @) là số lượng thanh thép. Thực tế trong ký hiệu Phi10a150 theo TCVN 6084:2012, số 10 là đường kính thanh thép (10 mm), còn a150 là khoảng cách bước rải từ tim thanh thép này đến tim thanh thép liền kề bằng 150 mm (tức khoảng cách càng nhỏ thì mật độ sắt đan càng dày).
Gợi ý kiểm tra chéo bộ hồ sơ bản vẽ trước khi động thổ: Nếu anh chị đã thuê thiết kế bên ngoài nhưng muốn kiểm tra độ ăn khớp giữa Kiến trúc - Kết cấu - Điện nước và lập bảng dự toán BOQ sát khối lượng thật, hãy gửi file PDF bản vẽ qua Zalo 0889.361.988 cho kỹ sư Tâm Phát.
Kinh nghiệm từ công trình thực tế
Nhà phố 4 tầng 1 tum trên đất méo 34 m2 tại Hữu Hòa, Hà Nội. Thửa đất 34 m² có các cạnh không vuông góc. Thay vì để các góc xéo bị bỏ phí, mặt bằng được bố trí bám theo hình dạng thửa đất và tính sẵn vị trí đồ nội thất cho từng không gian. Với đất méo, khi đọc bản vẽ kiến trúc anh chị nên xem kỹ kích thước từng cạnh và vị trí đồ đạc trên mặt bằng, không chỉ tổng diện tích sàn.
Hoàn thiện nhà liền kề 6 tầng kết hợp văn phòng tại 90 Nguyễn Tuân, Thanh Xuân. Trước khi thi công, đội ngũ Tâm Phát đo vẽ hiện trạng 6 tầng bằng máy laser, chốt bản vẽ 3D với gia đình rồi mới làm thủ tục với ban quản lý khu đô thị. Khu đô thị yêu cầu bản vẽ hoàn công phần điện nước và không được làm ảnh hưởng kiến trúc mặt ngoài. Nhà trong khu đô thị nên giữ đủ bộ bản vẽ điện nước hoàn công, vì đây là hồ sơ ban quản lý hay yêu cầu và cũng là căn cứ khi sửa chữa sau này.
5. Câu hỏi thường gặp về cách đọc bản vẽ xây dựng
Câu 1: Ký hiệu Cốt ±0.000 trên bản vẽ kiến trúc và kết cấu có ý nghĩa gì?
Cốt ±0.000 là mốc cao độ chuẩn quy ước lấy theo mặt sàn hoàn thiện của tầng 1 (tầng trệt). Mọi cao độ nằm phía trên mặt sàn tầng 1 đều mang dấu cộng như +3.600 (mặt sàn tầng 2 cao 3,6 m so với sàn tầng 1), còn mọi vị trí nằm thấp hơn mặt sàn tầng 1 mang dấu trừ như -0.450 (mặt sân thấp hơn nền tầng 1 là 0,45 m). Lưu ý trên bản vẽ Kết cấu, cốt mặt bê tông sàn thô thường thấp hơn cốt sàn hoàn thiện Kiến trúc từ 30 mm đến 50 mm để trừ chiều dày lớp vữa cán và gạch lát.
Câu 2: Tỷ lệ bản vẽ 1:50 hay 1:100 được quy đổi ra kích thước thật như thế nào?
Tỷ lệ 1:100 có nghĩa là 1 cm đo trên tờ giấy in đúng khổ tiêu chuẩn tương ứng với 100 cm (tức 1 m) ngoài thực tế công trường, còn tỷ lệ 1:50 nghĩa là 1 cm trên giấy bằng 50 cm (0,5 m) ngoài thực tế. Tuy nhiên, khi thi công hoặc kiểm tra kích thước phòng, gia chủ luôn đọc theo con số kích thước ghi trực tiếp trên đường Dim thay vì lấy thước kẻ đo trên giấy in (do khi in ấn khác khổ A3 hoặc A4 có thể bị co giãn tỷ lệ).
Câu 3: Vì sao kích thước trên mặt bằng ghi hàng nghìn như 3600, 5000 mà không ghi đơn vị?
Theo quy ước trình bày bản vẽ kỹ thuật xây dựng tại Việt Nam, toàn bộ kích thước chiều dài, chiều rộng, độ dày tường và tiết diện dầm cột đều mặc định tính bằng đơn vị milimet (mm) mà không ghi chữ "mm" lặp lại sau mỗi con số (ví dụ ghi 5000 nghĩa là dài 5.000 mm tức 5,0 m, ghi 220 nghĩa là tường dày 220 mm tức 22 cm). Riêng ký hiệu cốt cao độ có tam giác chỉ hướng thì ghi theo đơn vị mét (m) kèm 3 chữ số sau dấu chấm thập phân (như +3.600).
Câu 4: Nếu phát hiện bản vẽ kiến trúc và bản vẽ kết cấu lệch kích thước thì xử lý thế nào?
Khi phát hiện điểm chưa ăn khớp giữa bản vẽ Kiến trúc, Kết cấu và Điện nước, gia chủ lưu ý không để tổ thợ tự ý đục cắt hoặc suy đoán ngoài hiện trường mà thông báo ngay cho chủ trì thiết kế cùng kỹ sư giám sát để lập bản vẽ điều chỉnh kỹ thuật có chữ ký xác nhận đồng bộ giữa các bộ môn trước khi thi công.
Liên hệ khảo sát hiện trạng miễn phí và nhận bảng dự toán chi tiết
Nếu anh chị đang cần lập bộ hồ sơ thiết kế kỹ thuật thi công đồng bộ cả 4 phần Kiến trúc, Kết cấu, Điện nước, Nội thất hoặc đã có bản vẽ và muốn bóc tách dự toán thi công rõ từng hạng mục, hãy gửi thông tin khu đất cho đội ngũ kiến trúc sư, kỹ sư Xây dựng Tâm Phát.
- Hotline, Zalo: 0889.361.988
- Đăng ký lịch khảo sát miễn phí: trang liên hệ Xây dựng Tâm Phát
Thông tin liên quan
- Thiết kế kiến trúc Tâm Phát
- Xây nhà trọn gói
- Kinh nghiệm ký hợp đồng xây nhà trọn gói và cách đọc bảng dự toán chi tiết để hạn chế phát sinh chi phí
- Cách Giám Sát Công Trình Hiệu Quả: Quy Trình Chuẩn & Kinh Nghiệm Thực Chiến Từ Chuyên Gia
- Quy trình lắp đặt điện nước âm tường (MEP) và tiêu chuẩn nén thử áp lực đường ống cấp nước tại Xây dựng Tâm Phát
- Báo giá xây nhà phần thô tại Hà Nội 2027: Khung giá theo 4 bậc diện tích, cách tính quy đổi và danh mục vật tư
Bài viết cùng chuyên mục
Sàn Cemboard, tấm ALC hay sàn deck: chọn loại nào khi nâng tầng nhà phố
Nâng tầng nhà bằng khung thép tại Hà Nội: kết cấu, thi công ngõ nhỏ và 4 dự án thật
Báo giá nâng tầng khung thép và sàn nhẹ tại Hà Nội bóc tách chi tiết
Bảng đơn giá sửa chữa, cải tạo nhà tại Hà Nội năm 2027 theo hạng mục
Giá chống thấm nhà vệ sinh, sân thượng, tường tại Hà Nội năm 2027
Cải tạo nhà ống phố cổ mặt tiền hẹp: gác lửng, giếng trời và lấy sáng
Xử lý tường gạch vôi cát và ẩm chân tường nhà cổ tại Hà Nội
Quy định xây dựng, cải tạo nhà trong khu phố cổ Hà Nội cập nhật mới
Sửa chữa cải tạo nhà tại phố cổ Hà Nội: quy định, kỹ thuật và 6 dự án thực tế
Sửa nhà tập thể khu Đống Đa, Ba Đình tại Thành Công, Kim Liên, Trung Tự, Giảng Võ
Chống thấm sàn vệ sinh nhà tập thể không thấm xuống nhà dưới
Quy định khi cải tạo nhà trong khu tập thể cũ: được làm gì và cấm gì
