Hoạt động sửa chữa, cải tạo và xây dựng lại nhà ở trong phạm vi 83 ô phố cổ Hà Nội hiện chịu sự điều chỉnh đồng thời của Luật Xây dựng 2025, Quyết định 6398/QĐ-UBND và Quyết định 73/2024/QĐ-UBND: nghiêm cấm đào tầng hầm (trừ tuyến đường bao Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật khi đủ điều kiện kỹ thuật), khống chế lớp ngoài sát mặt phố từ 1 đến 3 tầng lợp mái ngói dốc truyền thống và lớp phía trong cao dưới 16 m.
Không ít bài viết trên mạng sao chép chung chung quy chuẩn nhà phân lô mới rồi khuyên chủ nhà phố cổ đào hầm để xe hoặc nâng thẳng 5 tầng sát vỉa hè. Là bài pháp lý trọng tâm thuộc cụm sửa chữa cải tạo nhà tại phố cổ Hà Nội, nội dung dưới đây đối chiếu chính xác hệ thống văn bản đang có hiệu lực, hướng dẫn tuần tự 5 bước lập hồ sơ xin phép và minh họa từ các công trình thực tế tại Hoàn Kiếm.
Nội dung bài viết
- Hệ thống văn bản pháp lý quản lý kiến trúc khu phố cổ đang có hiệu lực
- Bảng 4 chỉ tiêu quy hoạch bắt buộc về tầng cao, lớp trong, sân trong và tầng hầm
- Phân biệt trường hợp miễn giấy phép và trường hợp bắt buộc xin giấy phép xây dựng
- Quy trình 5 bước chuẩn bị và nộp hồ sơ xin phép cải tạo nhà phố cổ thực tế
- Ví dụ áp dụng quy định vào 6 dự án cải tạo nhà phố cổ thực tế của Tâm Phát
- Câu hỏi thường gặp về quy định cải tạo nhà phố cổ Hà Nội
1. Hệ thống văn bản pháp lý quản lý kiến trúc khu phố cổ đang có hiệu lực
Mọi hồ sơ xin cấp phép xây dựng hoặc thông báo khởi công sửa chữa trong khu phố cổ đều được cơ quan chuyên môn thẩm định dựa trên 3 tầng văn bản pháp quy từ Luật quốc gia tới Quy chế riêng của Thành phố Hà Nội.

- Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 (Luật Xây dựng 2025) và văn bản hướng dẫn: Quy định rõ ranh giới giữa trường hợp sửa chữa cải tạo bên trong được miễn giấy phép xây dựng (chỉ phải gửi thông báo khởi công) với trường hợp cải tạo làm thay đổi kết cấu chịu lực, công năng, tầng cao hoặc kiến trúc mặt ngoài tiếp giáp đường đô thị có yêu cầu quản lý kiến trúc bắt buộc phải xin phép.
- Quyết định 6398/QĐ-UBND ngày 24/10/2013 của UBND TP. Hà Nội: Ban hành Quy chế quản lý quy hoạch, kiến trúc Khu phố cổ Hà Nội trên quy mô khoảng 100 ha gồm 83 ô phố, phân chia rạch ròi thành Khu bảo vệ, tôn tạo cấp I (khoảng 19 ha gồm 17 ô phố lõi có mật độ công trình giá trị di sản cao nhất như Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Đường, Hàng Bạc, Mã Mây, Hàng Buồm, Lãn Ông...) và Khu bảo vệ, tôn tạo cấp II (66 ô phố còn lại).
- Quyết định 73/2024/QĐ-UBND ngày 31/12/2024 của UBND TP. Hà Nội (hiệu lực từ 10/01/2025): Ban hành Quy chế quản lý kiến trúc Thành phố Hà Nội, tiếp tục khẳng định nguyên tắc tại khu bảo tồn cấp I phải giữ gìn nguyên trạng hình ảnh phố cổ truyền thống hoặc phục dựng theo tư liệu lịch sử, còn tại khu bảo tồn cấp II phần công trình cải tạo phát triển ở lớp lùi phía sau mặt phố phải hài hòa khung cảnh cổ và khống chế tổng chiều cao dưới 16 m (gia chủ nộp hồ sơ cuối năm 2026 sang 2027 đồng thời lưu ý cập nhật các văn bản điều chỉnh địa giới hành chính phường Hoàn Kiếm, phường Cửa Nam mới).
2. Bảng 4 chỉ tiêu quy hoạch bắt buộc về tầng cao, lớp trong, sân trong và tầng hầm
Khác biệt cốt lõi nhất của quy hoạch phố cổ nằm ở nguyên tắc cắt bậc giật cấp chiều cao từ ngoài vỉa hè lùi dần vào sâu trong lõi ô phố kèm khoảng sân thiên tỉnh bắt buộc.

| Chỉ tiêu quản lý kiến trúc | Quy định áp dụng tại khu phố cổ Hà Nội | Cách vận dụng hợp pháp vào thiết kế thực tế |
|---|---|---|
| 1. Chiều cao lớp nhà ngoài sát chỉ giới mặt phố | Khống chế phổ biến từ 1 đến 3 tầng (chiều cao tới đỉnh mái từ 6 đến 12 m tùy tuyến phố cấp I hay cấp II), bắt buộc lợp mái ngói đỏ dốc truyền thống, gờ phào và màu sơn trầm nhã (vàng nhạt, kem, trắng ngà), cấm dùng mảng kính phản quang màu sặc sỡ hay mái tôn lộ thiên mặt tiền | Giữ nguyên hình thức nếp nhà cổ mái ngói mặt trước như tại 79 Phùng Hưng, lắp cửa hai lớp (ngoài chớp gỗ, trong kính cách âm) |
| 2. Chiều cao lớp công trình lùi phía sau | Lớp trong lùi cách lớp mặt phố tối thiểu từ 2 đến 4 m qua khoảng sân trong được phép xây cao từ 2 đến 4 tầng (hoặc bố trí tầng lửng, gác mái nằm gọn trong góc vát 45 độ từ tim đường và tổng chiều cao dưới 16 m) | Tổ chức giật cấp khối nhà phía sau hoặc phần căn hộ trên cao bằng hệ sàn sắt chữ I nhẹ để mở rộng phòng ngủ, phòng homestay |
| 3. Mật độ xây dựng và khoảng sân trong (thiên tỉnh) | Khống chế mật độ xây dựng tịnh khoảng 55% đến 70% đối với các thửa đất sâu trên 20 m, giữ lại khoảng sân thoáng ngăn cách giữa các lớp nhà để cây xanh và thoát nước | Thiết kế giếng trời thông tầng có mái kính chớp thoáng vừa đúng chỉ tiêu mật độ vừa giải quyết tốt lấy sáng và thoát khói PCCC |
| 4. Quy định nghiêm cấm đào xây tầng hầm | Nghiêm cấm xây dựng tầng hầm trên toàn khu phố cổ (ngoại trừ các ô đất tiếp giáp trục đường bao Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật khi đáp ứng đủ điều kiện an toàn địa kỹ thuật) | Không đào hố sâu dưới cốt nền móng gạch vôi cát của các nhà cổ chung vách hai bên để tránh sập đổ dây chuyền |
3. Phân biệt trường hợp miễn giấy phép và trường hợp bắt buộc xin giấy phép xây dựng
Xác định đúng tính chất công việc ngay từ đầu giúp chủ nhà hoặc người thuê mặt bằng kinh doanh không mất hàng tháng chờ đợi giấy phép cho hạng mục chỉ cần thông báo khởi công, nhưng cũng không vi phạm trật tự xây dựng khi can thiệp kết cấu.
Căn cứ Điều 43 Luật Xây dựng 2025 (đối chiếu chi tiết tại bài sửa nhà có cần xin giấy phép xây dựng không), việc cải tạo nhà trong khu phố cổ chia làm hai luồng thủ tục rõ rệt:
- Luồng 1 - Được miễn giấy phép xây dựng nhưng phải gửi văn bản thông báo khởi công: Áp dụng cho các công trình sửa chữa, cải tạo bên trong nhà hoặc cải tạo mặt ngoài không tiếp giáp với đường trong đô thị có yêu cầu về quản lý kiến trúc, đồng thời không làm thay đổi công năng sử dụng và không làm ảnh hưởng đến an toàn kết cấu chịu lực của công trình. Điển hình là việc bóc trát chống ẩm tường vôi cát, làm lại nhà vệ sinh, đóng trần thạch cao, lát sàn gỗ, đi lại dây điện và lắp đặt quầy kệ nội thất cửa hàng như mặt bằng 95 m2 tại 90 Nguyễn Hữu Huân. Dù được miễn giấy phép, chủ nhà bắt buộc phải nộp hồ sơ thông báo thời điểm khởi công kèm bản vẽ hiện trạng cải tạo tới UBND cấp phường trước khi đưa thợ vào làm.
- Luồng 2 - Bắt buộc lập hồ sơ xin cấp giấy phép sửa chữa, cải tạo hoặc xây dựng mới: Áp dụng cho mọi trường hợp nâng thêm tầng (kể cả nâng tầng bằng khung sắt chữ I và sàn nhẹ), đúc thêm gác lửng làm tăng diện tích sàn chịu lực, thay đổi kết cấu hệ mái dốc, trổ thêm ban công hay cửa sổ thay đổi hình thức mặt đứng giáp mặt phố cổ, hoặc phá dỡ xây dựng lại toàn bộ công trình.
4. Quy trình 5 bước chuẩn bị và nộp hồ sơ xin phép cải tạo nhà phố cổ thực tế
Khác với xin phép xây nhà ở các quận mới mở rộng chỉ cần bản vẽ tiêu chuẩn, hồ sơ xin phép cải tạo trong 83 ô phố cổ đòi hỏi thêm bước lấy ý kiến chuyên môn về hình thức mặt đứng di sản và xác nhận ranh giới sở hữu chung riêng.
Từ kinh nghiệm đồng hành chuẩn bị hồ sơ kỹ thuật cùng các gia chủ tại Hoàn Kiếm (kết hợp quy trình chung tại bài thủ tục xin giấy phép xây dựng tại Hà Nội), lộ trình 5 bước thực tế diễn ra như sau:
| Bước thực hiện | Hồ sơ cần chuẩn bị và cơ quan phối hợp | Lưu ý thực tế rút ngắn thời gian thẩm định |
|---|---|---|
| Bước 1: Đo vẽ bản đồ hiện trạng và chụp ảnh 4 phía | Bản vẽ mặt bằng, mặt cắt, mặt đứng hiện trạng tỷ lệ 1/50 đến 1/100 có xác nhận của đơn vị tư vấn đủ năng lực, bộ ảnh màu chụp chính diện ngôi nhà và hai nhà liền kề trái phải | Phải thể hiện trung thực cao độ đỉnh mái, gờ phân tầng của hai nhà giáp ranh để cơ quan cấp phép đối chiếu nhịp điệu mặt phố |
| Bước 2: Rà soát giấy tờ quyền sử dụng đất và đồng thuận biển số chung | Bản sao chứng thực Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất. Với biển số nhà nhiều hộ ở chung, cần kiểm tra kỹ phần diện tích sử dụng riêng và phần hành lang, mái chung | Nếu hạng mục có đi ống kỹ thuật hoặc đặt giàn giáo qua sân chung, cầu thang chung thì nên lập văn bản thống nhất trước với các hộ liên quan |
| Bước 3: Lập hồ sơ thiết kế cải tạo và kiểm định kết cấu cũ | Bản vẽ kiến trúc cải tạo (đúng độ dốc mái ngói, khoảng lùi sân trong, màu sắc mặt tiền) kèm báo cáo khảo sát đánh giá an toàn kết cấu hiện trạng đủ điều kiện chịu tải nâng tầng theo TCVN 9381:2012 | Tránh vẽ cửa cuốn hộp nổi thô kệch ra ngoài mặt tường giáp phố cổ cấp I vì chắc chắn sẽ bị yêu cầu chỉnh sửa lại mặt đứng |
| Bước 4: Nộp hồ sơ một cửa và tham vấn chuyên ngành phố cổ | Nộp trực tiếp hoặc trực tuyến qua Cổng dịch vụ công tới cơ quan cấp phép địa bàn Hoàn Kiếm, phối hợp lấy ý kiến chuyên môn của Ban Quản lý Hồ Hoàn Kiếm và phố cổ Hà Nội đối với các vị trí nhạy cảm bảo tồn | Thời gian giải quyết theo quy định cho nhà ở riêng lẻ thông thường từ 15 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ (chưa tính thời gian bổ sung nếu vướng ranh giới di tích) |
| Bước 5: Lập vi bằng liền kề, niêm yết giấy phép và đăng ký giờ xe | Gửi thông báo khởi công kèm bản sao giấy phép cho UBND phường và tổ trưởng dân phố trước tối thiểu 3 ngày làm việc, lập vi bằng ảnh hiện trạng tường vách nhà bên cạnh | Đăng ký lịch tập kết vật tư nhỏ gọn ngoài giờ cao điểm hoặc ngoài khung giờ cấm đường phố đi bộ từ tối thứ Sáu đến hết Chủ nhật |
5. Ví dụ áp dụng quy định vào 6 dự án cải tạo nhà phố cổ thực tế của Tâm Phát
Sáu công trình đã hoàn thành bàn giao dưới đây cho thấy cách giải bài toán pháp lý song hành cùng giải pháp kỹ thuật cho từng loại hình nhà phố cổ từ 38 m2 đến 95 m2:
- Trường hợp xây dựng lại mới hoàn toàn giữ kiến trúc Pháp cổ truyền thống - Dự án 17A Phùng Hưng: Công trình xây lại nhà phố cổ 4 tầng 17A Phùng Hưng tuân thủ nghiêm chỉ tiêu tầng cao, hệ cửa vòm chớp gỗ, gờ chỉ phân tầng và biện pháp văng chống bảo vệ an toàn cho hai dãy nhà cổ sát vách trong suốt giai đoạn đào móng.
- Trường hợp giữ nếp nhà mặt phố và cải tạo không gian kinh doanh bên trong - Dự án 79 Phùng Hưng: Tại 79 Phùng Hưng (55 m2 mỗi sàn), phương án giữ nguyên hình ảnh nếp nhà cổ phía ngoài và sử dụng hệ khung sắt chữ I nâng cấp không gian lớp trong kết hợp sân giếng trời giúp công trình đáp ứng đồng thời quy chế bảo tồn cảnh quan và yêu cầu vận hành nhà hàng kết hợp homestay.
- Trường hợp nâng tầng phần căn hộ trên cùng trong biển số nhiều hộ - Dự án 11 Hàng Gai và 78 Hàng Bồ: Tại 11 Hàng Gai (sàn 38 m2 của chị Hòa nâng thành 3,5 tầng) và 78 Hàng Bồ (sàn 65 m2 của gia đình chị Hương nâng thành 2,5 tầng), các khối mở rộng nằm gọn ở lớp trên và phía trong phạm vi sở hữu riêng, dùng kết cấu sàn sắt chữ I nhẹ và tổ chức bốc xếp sạch gọn qua lối thang bộ dùng chung theo đúng giờ giấc đã thống nhất với cả số nhà.
- Trường hợp chuyển đổi công năng sang lưu trú homestay sát di tích lớn - Dự án 2C Thọ Xương: Nằm ngay cạnh Nhà thờ Lớn thuộc khu vực phố đi bộ cuối tuần, công trình 2C Thọ Xương (40 m2 x 4 tầng và tầng mái) không chỉ tuân thủ chiều cao cảnh quan quanh di tích mà còn bố trí cầu thang thoát nạn, cửa ngăn khói và thiết bị an toàn theo quy định PCCC cho nhà ở kết hợp lưu trú.
- Trường hợp cải tạo nội thất mặt bằng cửa hàng không đụng kết cấu - Dự án 90 Nguyễn Hữu Huân: Mặt bằng shop thời trang 95 m2 tại 90 Nguyễn Hữu Huân chỉ cải tạo vách trưng bày, trần đèn rọi và quầy thu ngân bên trong không ảnh hưởng kết cấu chịu lực nên triển khai nhanh gọn trong 45 ngày theo diện thông báo sửa chữa nội thất.
6. Câu hỏi thường gặp về quy định cải tạo nhà phố cổ Hà Nội
6.1. Nhà trong khu phố cổ bị dột mái ngói cũ thì thay sang lợp mái tôn lạnh màu xanh dương được không?
Tại lớp công trình mặt ngoài tiếp giáp đường phố thuộc khu phố cổ (nhất là 17 ô phố bảo tồn cấp I), quy chế kiến trúc yêu cầu giữ mái dốc lợp ngói đất nung màu đỏ truyền thống và cấm sử dụng mái tôn màu chói (xanh dương, đỏ tươi, trắng bạc) lộ ra mặt phố gây phá vỡ cảnh quan chung. Nếu gia chủ muốn chống dột và giảm tải kèo mái ở khối phía sau khuất tầm nhìn hoặc lót tấm chống thấm dưới lớp ngói vảy cá truyền thống, kỹ sư sẽ thiết kế hệ cầu phong li tô thép mạ kẽm nhẹ bên dưới rồi lợp hoàn trả ngói đất nung bên trên vừa bền vừa đúng quy chế.
6.2. Nhà chung một biển số có 6 hộ dân nhưng mới có sổ đỏ riêng từng phần diện tích thì một hộ xin sửa riêng được không?
Nếu hộ gia đình đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sở hữu riêng đối với phần diện tích căn hộ của mình và chỉ cải tạo nội thất, chống thấm, thay sàn bên trong ranh giới riêng đó mà không đục phá tường chịu lực chung, không lấn chiếm cầu thang hay khoảng sân chung thì hoàn toàn được phép thực hiện. Trường hợp nâng thêm tầng lên khoảng không phía trên mái chung hoặc thay đổi mặt đứng chung của biển số nhà thì bắt buộc phải có văn bản thỏa thuận đồng thuận của các đồng sở hữu liên quan.
6.3. Tại sao quy chế phố cổ Hà Nội lại nghiêm cấm đào tầng hầm dù diện tích đất rộng trên 80 m2?
Lệnh cấm đào tầng hầm trong lõi phố cổ xuất phát từ hai lý do kỹ thuật và di sản: thứ nhất, nền địa chất khu vực 36 phố phường vốn là đất trầm tích hồ đầm cổ xen kẽ túi bùn có mực nước ngầm rất nông, thứ hai, 100% các ngôi nhà cổ xung quanh đều dùng móng gạch vôi cát nông chỉ sâu 0,8 đến 1,2 m không có cọc bê tông. Chỉ cần một công trình ở giữa đào hố móng hầm sâu 3 m bơm hút nước ngầm là cát dưới chân móng hai nhà cổ liền kề sẽ trôi tụt gây nứt sập tức khắc.
6.4. Xe chở vật liệu xây dựng và trạc thải được phép vào khu phố cổ Hoàn Kiếm vào khung giờ nào?
Trên các tuyến phố cổ lòng đường hẹp và phố một chiều, xe tải chở vật tư rời hoặc vận chuyển phế thải xây dựng bị cấm hoạt động ban ngày và chỉ được phép lưu thông, bốc xếp nhanh trong khung giờ đêm theo giấy phép lưu hành tuyến phố cấm (thông thường sau 21 giờ hoặc 22 giờ đêm đến trước 5 giờ 30 sáng hôm sau, riêng các tuyến thuộc không gian đi bộ Hồ Hoàn Kiếm và phụ cận tạm dừng xe cơ giới từ 19 giờ tối thứ Sáu đến 24 giờ Chủ nhật hằng tuần).
6.5. Tự ý nâng thêm gác lửng hoặc cơi nới chuồng cọp trên mái nhà phố cổ khi chưa có phép bị xử lý thế nào?
Khu vực phố cổ Hoàn Kiếm chịu sự giám sát trật tự xây dựng hằng ngày rất sát sao của tổ quản lý trật tự xây dựng phường và Ban Quản lý phố cổ. Mọi hành vi tập kết sắt thép hàn nâng tầng, đổ mái lấn khoảng sân thiên tỉnh trái phép không chỉ bị lập biên bản đình chỉ thi công, xử phạt vi phạm hành chính nặng mà còn bị buộc tháo dỡ khôi phục nguyên trạng, gây thiệt hại kép cả tiền phạt lẫn tiền vật tư đã lắp dựng.
Nếu gia đình anh chị cần đối chiếu chỉ tiêu tầng cao của tuyến phố cụ thể, kiểm tra diện miễn giấy phép hay lập hồ sơ bản vẽ cải tạo nhà phố cổ đúng quy chế hiện hành, anh chị có thể nhắn địa chỉ và gửi ảnh hiện trạng qua Zalo 0889.361.988 hoặc trang liên hệ Xây dựng Tâm Phát để kỹ sư sắp xếp lịch khảo sát trực tiếp hoàn toàn miễn phí.
Bài viết cùng chuyên mục
Sàn Cemboard, tấm ALC hay sàn deck: chọn loại nào khi nâng tầng nhà phố
Nâng tầng nhà bằng khung thép tại Hà Nội: kết cấu, thi công ngõ nhỏ và 4 dự án thật
Báo giá nâng tầng khung thép và sàn nhẹ tại Hà Nội bóc tách chi tiết
Bảng đơn giá sửa chữa, cải tạo nhà tại Hà Nội năm 2027 theo hạng mục
Giá chống thấm nhà vệ sinh, sân thượng, tường tại Hà Nội năm 2027
Cải tạo nhà ống phố cổ mặt tiền hẹp: gác lửng, giếng trời và lấy sáng
Xử lý tường gạch vôi cát và ẩm chân tường nhà cổ tại Hà Nội
Sửa chữa cải tạo nhà tại phố cổ Hà Nội: quy định, kỹ thuật và 6 dự án thực tế
Sửa nhà tập thể khu Đống Đa, Ba Đình tại Thành Công, Kim Liên, Trung Tự, Giảng Võ
Chống thấm sàn vệ sinh nhà tập thể không thấm xuống nhà dưới
Quy định khi cải tạo nhà trong khu tập thể cũ: được làm gì và cấm gì
Cải tạo nhà tập thể cũ thành nhà mới: quy trình và thời gian thực tế
