Kỹ thuật bố trí cốt thép dầm sàn, thép cầu thang và sử dụng con kê bê tông tránh lỗi cháy thép sàn trong xây dựng

Lưới thép sàn 2 lớp nhà phố

Kỹ thuật bố trí thép sàn 2 lớp và thép cầu thang chuẩn TCVN 5574:2018 yêu cầu đặt thanh chịu lực cạnh ngắn nằm dưới cùng, thép mũ vươn tối thiểu 1/4 nhịp sàn, đan chéo tách rời thép góc lõm chiếu nghỉ và kê 4 đến 5 viên con kê bê tông mác cao trên mỗi m2.

Bổ sung thép gia cường chéo 45 độ quanh các góc lỗ mở cầu thang, giếng trời và hộp kỹ thuật giúp hạn chế hiện tượng nứt xé chéo góc bản sàn và lỗi cháy rỉ cốt thép.

1. Nguyên lý chịu lực và kỹ thuật bố trí cốt thép dầm sàn chuẩn kỹ thuật

1.1. Bố trí thép sàn 1 lớp hay 2 lớp cho nhà phố, biệt thự?

  • Sàn 1 lớp thép (kết hợp thép mũ gối biên): Chỉ áp dụng cho các ô sàn phụ diện tích hẹp, tải trọng nhỏ, nhịp ngắn dưới 2,5m (như ô sàn khu vệ sinh nhỏ, ban công nhỏ, ô văng che cửa). Thanh thép chịu lực chính được đặt ở lớp dưới.
  • Sàn 2 lớp thép: Áp dụng bắt buộc cho toàn bộ các ô sàn phòng khách, phòng ngủ, phòng bếp, sàn mái có nhịp từ 3m trở lên. Lớp thép dưới (chịu mô men dương ở bụng sàn) đặt thanh thép phương cạnh ngắn nằm dưới cùng sát con kê, thanh phương cạnh dài đặt chồng vuông góc lên trên. Lớp thép trên (thép mũ chịu mô men âm ở gối dầm) bố trí ngược lại, đặt thanh vuông góc với dầm nằm sát mặt trên cùng và thanh phân bố đỡ ngay bên dưới.
Con kê bê tông và chân chó thép sàn
Con kê bê tông và chân chó thép sàn

1.2. Vai trò của thép mũ, thép chân chó và quy tắc nối chồng thép sàn

  • Chiều dài vươn của thép mũ và bước đan thép: Nếu đan thép mũ rời (không rải kín 2 lớp toàn sàn), chiều dài thanh thép mũ tính từ mép trong của dầm vươn ra lòng sàn tối thiểu bằng L/4 (với L là chiều dài nhịp tính toán của ô sàn). Đường kính thép sàn thông dụng cho nhà dân là Phi 8 (đan a150 đến a200mm) hoặc Phi 10 (đan a120 đến a150mm) thuộc mác thép đạt chuẩn TCVN 1651-2:2018.
  • Cài thép chân chó và vị trí nối chồng cốt thép: Để lớp thép trên không bị võng sập chạm xuống lớp thép dưới, tổ thợ phải cài hệ thép chân chó (uốn từ thép vằn Phi 10 hoặc Phi 12 có chiều cao tính toán khớp bề dày sàn) với mật độ khoảng 1 chân chó trên mỗi m2 sàn. Theo quy phạm TCVN 4453:1995, khi nối buộc cốt thép sàn và dầm phải bố trí mối nối so le (không nối quá 50% số thanh trên cùng một mặt cắt), chiều dài nối chồng tối thiểu từ 30d đến 40d, trong đó lớp dưới chỉ nối ở vùng gần gối dầm và lớp trên chỉ nối ở vùng giữa nhịp sàn.

1.3. Kỹ thuật đặt thép gia cường chéo 45 độ chống nứt góc lỗ mở sàn

Một lỗi kết cấu rất phổ biến ở các công trình thiếu giám sát kỹ thuật là hiện tượng xuất hiện vết nứt xé chéo góc 45 độ xuyên suốt chiều dày bản sàn tại 4 góc ô cầu thang bộ, giếng trời, hố thang máy và hộp kỹ thuật đứng. Nguyên nhân là dòng ứng suất kéo tập trung rất lớn tại các góc vuông khuyết sàn khi bê tông co ngót và chịu tải.

Kỹ sư kiểm tra thép dầm và cốp pha
Kỹ sư kiểm tra thép dầm và cốp pha

Tại Xây dựng Tâm Phát, bên cạnh việc kẹp dầm bo hoặc dầm chìm chạy dọc các cạnh lỗ mở, tổ thép bắt buộc buộc bổ sung các cặp thanh thép gia cường đường kính D12 đến D14 đặt chéo góc 45 độ ở cả lớp dưới và lớp trên tại toàn bộ 4 góc lỗ mở, chiều dài mỗi thanh vươn qua góc tối thiểu 40d (khoảng 500 đến 600 mm về mỗi phía) theo nguyên tắc cấu tạo của TCVN 5574:2018 để chịu ứng suất xé góc.

2. Kỹ thuật bố trí thép cầu thang tránh nứt võng

2.1. Cầu thang vế thẳng 1 nhịp và cầu thang 2 vế có chiếu nghỉ

  • Thép chịu lực chính: Bắt buộc là các thanh thép đường kính Phi 10 hoặc Phi 12 chạy dọc suốt theo chiều dốc của vế thang và đặt nằm ở lớp dưới cùng của bản thang.
  • Thép phân bố: Là các thanh thép đặt ngang bậc (vuông góc với vế thang), buộc nằm phía trên thanh thép chịu lực chính để giữ cố định khoảng cách lưới và phân phối tải trọng ngang.
  • Thép mũ chống nứt đầu ngàm: Tại hai đầu ngàm liên kết vào dầm chân thang tầng dưới và dầm chiếu nghỉ hoặc dầm sàn tầng trên, bắt buộc bố trí lớp thép mũ phía trên vươn ra tối thiểu 1/4 chiều dài bản thang (hoặc đan 2 lớp thép xuyên suốt toàn bộ bản thang đối với thang nhịp dài, thang cạp dầm lệch).
Bố trí thép bản cầu thang 2 lớp
Bố trí thép bản cầu thang 2 lớp

2.2. Quy trình bẻ đan chéo thép tại nút giao bản thang và chiếu nghỉ

  • Lỗi cấm kỵ tại nút góc lõm: Không được uốn gập liên tục thanh thép chịu lực lớp dưới ôm theo góc lõm dưới bụng giao giữa vế thang nghiêng và bản chiếu nghỉ nằm ngang. Theo nguyên lý kết cấu bê tông cốt thép TCVN 5574:2018, hợp lực kéo hướng thẳng ra ngoài mặt bụng bê tông sẽ bật tung lớp bê tông bảo vệ mỏng, gây phồng vỡ và nứt ngang cổ chiếu nghỉ.
  • Phương pháp đan chéo chuẩn kỹ thuật: Thanh thép chịu lực lớp dưới của bản thang nghiêng phải chạy thẳng xuyên qua nút giao, vươn lên làm thép lớp trên của bản chiếu nghỉ và neo đủ chiều dài tối thiểu 30d đến 35d. Ngược lại, thanh thép lớp dưới của bản chiếu nghỉ cũng chạy thẳng đâm sâu vào làm thép lớp trên của bản thang rồi uốn móc neo chắc chắn.

3. Lỗi cháy thép sàn và giải pháp sử dụng con kê bê tông chuyên dụng

3.1. Lỗi cháy thép sàn là gì và hệ lụy ăn mòn cốt thép

  • Bản chất hiện tượng cháy thép sàn: Cháy thép sàn (lộ cốt thép đáy sàn) là khuyết tật xuất hiện ngay sau khi tháo ván khuôn đáy sàn, khi lưới thép lớp dưới bị phơi trơ ra ngoài bề mặt hoặc chỉ được phủ một màng nước xi măng mỏng vài milimet.
  • Nguyên nhân thi công sai quy cách: Do tổ thợ tận dụng gạch vỡ, đá mi kê thép làm viên kê bị trượt vỡ khi giẫm lên, hoặc tự đúc cục kê bằng vữa cát non mác bị bóp vụn khiến toàn bộ vỉ thép sập sát mặt ván khuôn.
  • Hậu quả kết cấu: Thanh thép mất lớp bê tông kiềm bảo vệ sẽ nhanh chóng bị oxy hóa bởi hơi ẩm (đặc biệt tại trần nhà vệ sinh, ban công, sàn mái). Lớp rỉ sắt trương nở thể tích gấp nhiều lần làm bong vỡ từng mảng bê tông xung quanh và suy giảm nghiêm trọng tuổi thọ ô sàn.

3.2. Khoảng cách và mật độ đặt con kê bê tông chuẩn kỹ thuật

  • Chủng loại con kê: Xây dựng Tâm Phát sử dụng hoàn toàn con kê bê tông đúc sẵn tại nhà máy có cường độ chịu nén đạt Mác 250 - Mác 300, tích hợp rãnh ngàm sập hoặc dây kẽm buộc cố định vào thanh thép để không bị xê dịch khi đầm dùi.
  • Mật độ bố trí: Đặt đều từ 4 đến 5 viên kê trên mỗi m2 lưới thép sàn lớp dưới. Đối với kết cấu dầm khung và giằng móng, buộc con kê cả dưới đáy dầm lẫn hai bên thành hông cốt đai với khoảng cách từ 1,0m đến 1,5m/viên nhằm giữ lồng thép nằm chính tâm ván khuôn.
  • Chiều cao con kê sàn nhà dân: Sử dụng con kê đúng cữ 15mm đến 20mm cho bản sàn dày từ 10cm đến 12cm, và con kê cữ 25mm đến 30mm cho lồng thép dầm khung.

4. Bảng thông số kỹ thuật lớp bê tông bảo vệ và khoảng cách bố trí thép sàn

Cấu kiện kết cấu Chiều dày lớp bê tông bảo vệ (mm) Đường kính thép khuyến nghị Khoảng cách đan thép / cốt đai (mm)
Sàn nhà (dày 10 đến 12cm) 15 đến 20 mm Phi 8 hoặc Phi 10 a120 đến a180
Bản cầu thang 15 đến 20 mm Phi 10 hoặc Phi 12 a100 đến a150
Dầm khung (dầm chính / dầm phụ) 25 đến 30 mm Phi 16 đến Phi 22 Đai a100 (vùng gối dầm) - a200 (giữa nhịp)
Móng nhà (có lớp bê tông lót) 35 đến 50 mm (chuẩn TCVN từ 40 mm) Phi 12 đến Phi 16 a150 đến a200

Để nắm rõ bước nghiệm thu kế tiếp ngay khi xe bồn tới chân công trình, gia chủ xem tiếp hướng dẫn tại bài kiểm tra bê tông tươi và chọn mác bê tông cũng như chuẩn bị cho công tác xây tường ở bài nên xây tường 10 hay tường 20 và cách tính cấp phối vữa.

Kiểm tra neo thép mũ sàn vào dầm biên
Kiểm tra neo thép mũ sàn vào dầm biên

Gợi ý rà soát bản vẽ kết cấu thép dầm sàn: Anh chị chuẩn bị khởi công muốn kiểm tra đường kính thép sàn, chiều dài neo và giải pháp bẻ thép cầu thang trên hồ sơ thiết kế có thể gửi bản vẽ qua Zalo 0889.361.988 để kỹ sư kết cấu Tâm Phát rà soát kỹ thuật miễn phí.

Kinh nghiệm từ công trình thực tế

Tòa nhà văn phòng Chí Công Building 7 tầng 1 hầm tại Hà Tĩnh. Dầm chính và bản sàn các tầng văn phòng vượt nhịp 8 đến 9 m, tính theo hoạt tải văn phòng 300 daN/m², bố trí cốt thép Hòa Phát CB400-V hai lớp, có con kê định vị. Nhịp càng lớn thì lớp thép trên ở gối và lớp thép dưới ở giữa nhịp càng phải nằm đúng vị trí, nên thép mũ, chân chó và con kê ở Mục 1 và Mục 3 không phải chi tiết phụ.

Khách sạn 8 tầng tại Hải Tiến, Thanh Hóa. Công trình sát biển, hơi muối dễ làm cốt thép bị ăn mòn. Kỹ sư dùng bê tông thương phẩm M300 đầm chặt và tăng lớp bê tông bảo vệ cốt thép ở móng và cột biên để hạn chế ion clorua thấm tới thép. Nhà ven biển hoặc nơi ẩm thấp nên chọn chiều dày lớp bảo vệ ở Mục 4 theo phía trên của khoảng tham khảo, không lấy mức tối thiểu như nhà trong phố.

5. Câu hỏi thường gặp về thi công thép sàn và thép cầu thang

Câu 1: Công nhân có được dẫm chân trực tiếp lên lưới thép sàn khi đổ bê tông không?

Không được phép đi lại tự do đè bẹp thép mũ. Việc tổ thợ giẫm đạp và đặt trực tiếp ống bơm bê tông nặng rung giật lên lớp thép trên sẽ làm gập chân chó, ép bẹp lớp thép mũ dính sát xuống lớp thép dưới, khiến vùng gối dầm mất khả năng kháng mô men âm và nứt dọc mép dầm sau khi tháo giáo. Theo TCVN 4453:1995, đơn vị thi công phải bắc cầu công tác bằng ván gỗ dày hoặc khung sắt kê trên chân đế riêng để công nhân di chuyển và kê đỡ đường ống bơm.

Câu 2: Con kê bằng nhựa hay con kê bê tông đúc sẵn đảm bảo liên kết hơn?

Con kê bê tông đúc sẵn mác cao vượt trội hơn hẳn cho kết cấu sàn mái, khu vệ sinh và móng ngầm vì có cùng bản chất vật liệu gốc xi măng và hệ số giãn nở nhiệt tương đồng với bê tông tươi đổ sàn. Khi bê tông sàn đóng rắn, viên kê bê tông liên kết liền khối không để lại khe hở mao dẫn gây thấm nước xuyên sàn như bề mặt trơn của con kê nhựa giá rẻ.

Câu 3: Gia chủ cần kiểm tra những hạng mục nào khi nghiệm thu thép sàn trước giờ đổ bê tông?

Trước khi gọi xe bê tông thương phẩm xuất trạm, gia chủ cùng kỹ sư giám sát cần rà soát đủ 5 điểm: (1) Đúng chủng loại, đường kính và khoảng cách đan thép 2 lớp theo bản vẽ, (2) Chiều dài vươn thép mũ từ mép dầm đạt L/4 và có đủ thép chân chó kê giữa 2 lớp, (3) Đủ mật độ 4 đến 5 con kê bê tông/m2 và con kê thành dầm, (4) Đã đặt đủ ống chờ xuyên sàn, phễu thu sàn khu vệ sinh và ban công tránh đục phá sau này, (5) Xịt nước rửa sạch mùn cưa, đầu dây thép buộc vụn trên mặt cốp pha và kiểm tra độ kín khít, độ vồng cũng như hệ giằng chéo cây chống dưới sàn.

Câu 4: Thép sàn nhà dân nên dùng thép cuộn tròn trơn hay thép cây thanh vằn?

Đối với các ô sàn khẩu độ từ 3,5m trở lên và bản cầu thang, sử dụng thép cây thanh vằn Phi 10 (mác CB300-V hoặc CB400-V theo TCVN 1651-2:2018) cho độ bám dính cơ học với bê tông cao hơn, lưới thép thẳng phẳng và cứng vững hơn nhiều so với thép cuộn kéo duỗi Phi 8 tròn trơn (CB240-T theo TCVN 1651-1:2018). Nếu dùng thép tròn trơn Phi 8 theo thiết kế thì mọi đầu thanh cốt thép chịu kéo đều bắt buộc phải uốn móc 180 độ để chống tuột neo.

Liên hệ khảo sát hiện trạng miễn phí và nhận bảng dự toán chi tiết

Để được kỹ sư kết cấu trực tiếp tư vấn giải pháp bố trí cốt thép vượt nhịp, thẩm tra bản vẽ kết cấu và lập dự toán xây nhà phần thô hoặc trọn gói chi tiết, gia chủ có thể gửi hồ sơ bản vẽ kiến trúc, kết cấu hiện có cho Xây dựng Tâm Phát.

Thông tin liên quan